اگر مدتی است درد شانه دارید و متوجه شده‌اید کارهای ساده‌ای مثل پوشیدن لباس، شانه کردن مو، بردن دست پشت کمر، برداشتن وسیله از قفسه یا حتی خوابیدن روی شانه برایتان سخت شده است، ممکن است با عارضه‌ای به نام شانه یخ زده روبه‌رو باشید.
شانه یخ زده یا Frozen Shoulder فقط یک درد معمولی شانه نیست. در این مشکل، مفصل بهتدریج خشک و محدود میشود و فرد متوجه میشود حتی اگر بخواهد دست خود را بیشتر حرکت دهد، دامنه حرکت شانه مانند قبل نیست.
نکته مهم این است که درمان شانه یخ زده در همه مراحل یکسان نیست. در مرحله‌ای که درد شدید است، کشش‌های تهاجمی ممکن است مناسب نباشند؛ در حالی که با کاهش درد و غالب شدن خشکی، تمرینات حرکتی و کششی نقش مهم‌تری پیدا میکنند.
در این مقاله از فیزیوتراپی نیرا به زبان ساده بررسی می‌کنیم شانه یخ زده چیست، چه علائمی دارد، چگونه از سایر بیماری‌های شانه تشخیص داده میشود و فیزیوتراپی چه نقشی در درمان آن دارد.
شانه یخ زده چیست؟
شانه یخ زده که در پزشکی با نام کپسولیت چسبنده یا Adhesive Capsulitis شناخته میشود، وضعیتی است که در آن کپسول اطراف مفصل شانه دچار تغییراتی میشود که نتیجه آن درد، سفتی و کاهش قابل توجه دامنه حرکتی است.
مفصل شانه توسط یک کپسول انعطاف‌پذیر احاطه شده است. این کپسول در حالت طبیعی اجازه می‌دهد سر استخوان بازو آزادانه حرکت کند. در شانه یخ زده، کپسول مفصل سفت‌تر و کم‌انعطاف‌تر میشود و حرکت شانه محدود میشود.
به همین دلیل است که بیمار فقط به علت درد دست خود را حرکت نمی‌دهد؛ بلکه خود دامنه حرکتی مفصل نیز واقعاً کاهش پیدا میکند.
علائم شانه یخ زده چیست؟
دو علامت اصلی شانه یخ زده عبارت‌اند از:
- درد شانه
- کاهش تدریجی دامنه حرکت شانه
اما در زندگی روزمره ممکن است بیماری را به شکل‌های زیر احساس کنید:
- سخت شدن بالا بردن دست
- مشکل در پوشیدن یا درآوردن لباس
- سخت شدن بستن زیپ یا دکمه لباس از پشت
- مشکل در بردن دست پشت کمر
- سخت شدن شانه کردن یا خشک کردن مو
- مشکل در برداشتن وسایل از کابینت یا قفسه‌های بالا
- درد هنگام خوابیدن روی شانه
- درد شبانه که ممکن است خواب را مختل کند
- کاهش توانایی چرخاندن شانه به سمت خارج
- خشکی واضح مفصل به‌خصوص پس از مدتی کم‌تحرکی
شروع بیماری در بسیاری از افراد تدریجی است؛ یعنی ممکن است ابتدا فقط درد وجود داشته باشد و پس از مدتی بیمار متوجه شود حرکت شانه نیز محدود شده است.
از کجا بفهمیم شانه یخ زده داریم؟
هر درد و محدودیت حرکتی شانه به معنی شانه یخ زده نیست.
یکی از ویژگی‌های مهم این عارضه این است که معمولاً هم حرکت فعال و هم حرکت غیرفعال شانه محدود میشود.
حرکت فعال یعنی خودتان دست را حرکت دهید. حرکت غیرفعال یعنی فرد دیگری مانند پزشک یا فیزیوتراپیست بازوی شما را حرکت دهد.
در شانه یخ زده، حتی وقتی بیمار عضلاتش را شل میکند، حرکت مفصل همچنان محدود است. کاهش چرخش خارجی شانه نیز یکی از یافته‌های مهم در معاینه است.
این ویژگی به متخصص کمک میکند شانه یخ زده را از برخی مشکلات تاندونی شانه جدا کند.
مراحل شانه یخ زده
شانه یخ زده معمولاً یک روند تدریجی دارد و علائم آن در طول زمان تغییر میکنند. به همین دلیل برنامه درمانی باید متناسب با مرحله بیماری باشد.
مرحله اول: مرحله دردناک یا Freezing
در این مرحله درد بهتدریج شروع میشود و معمولاً افزایش پیدا میکند. بیمار ممکن است ابتدا بیشتر متوجه درد باشد تا خشکی.
علائم این مرحله میتواند شامل موارد زیر باشد:
- درد شانه در طول روز
- درد شبانه
- مشکل در خوابیدن روی شانه
- افزایش درد هنگام حرکت دادن دست
- شروع تدریجی کاهش دامنه حرکت
در این مرحله، هدف درمان بیشتر روی کنترل درد و حفظ حرکت قابل تحمل قرار دارد.
کشش شدید و تلاش برای باز کردن اجباری شانه ممکن است باعث تحریک بیشتر علائم شود.
مرحله دوم: مرحله خشک یا Frozen
در این مرحله ممکن است درد در حالت استراحت کمتر شود، اما خشکی و محدودیت حرکت بیشتر خود را نشان می‌دهد.
بیمار معمولاً می‌گوید:
- نمی‌توانم دستم را بالا ببرم.
- نمی‌توانم دستم را پشت کمر ببرم.
- پوشیدن لباس سخت شده است.
- برای انجام بسیاری از کارها باید از دست دیگر کمک بگیرم.
در این مرحله، فیزیوتراپی و تمرینات افزایش دامنه حرکتی معمولاً اهمیت بیشتری پیدا میکنند.
مرحله سوم: مرحله باز شدن یا Thawing
در مرحله باز شدن، دامنه حرکت شانه بهتدریج بهتر میشود و فرد میتواند فعالیتهای بیشتری انجام دهد.
در این مرحله علاوه بر افزایش دامنه حرکت، تقویت عضلات شانه و بازگشت تدریجی به فعالیتهای روزانه اهمیت پیدا میکند.
شانه یخ زده چقدر طول می‌کشد؟
یکی از اولین سوالات بیماران این است که «شانه یخ زده چند ماه طول می‌کشد؟»
پاسخ برای همه افراد یکسان نیست. روند بهبود ممکن است چند ماه طول بکشد و در برخی افراد طولانی‌تر باشد. مرحله بیماری، شدت محدودیت، بیماری‌های زمینه‌ای، مدت زمانی که از شروع علائم گذشته و نوع درمان میتوانند روی روند بهبود اثر داشته باشند.
نکته مهم این است که بهبود شانه یخ زده معمولاً تدریجی است. انتظار بازگشت کامل دامنه حرکت در چند روز یا چند جلسه فیزیوتراپی واقع‌بینانه نیست.
علت شانه یخ زده چیست؟
در بسیاری از افراد نمی‌توان یک علت مشخص برای شروع شانه یخ زده پیدا کرد. با این حال چند عامل میتوانند احتمال ایجاد آن را افزایش دهند.
بی‌حرکت ماندن شانه
اگر شانه برای مدت طولانی حرکت داده نشود، احتمال ایجاد خشکی افزایش پیدا میکند.
این وضعیت ممکن است پس از موارد زیر اتفاق بیفتد:
- جراحی شانه یا دست
- شکستگی
- آسیب شانه
- درد شدید که باعث کاهش حرکت دست شده است
- برخی جراحی‌ها یا بیماری‌هایی که فعالیت فرد را محدود کرده‌اند
دیابت
شانه یخ زده در افراد مبتلا به دیابت بیشتر مشاهده میشود. به همین دلیل در فردی که شانه یخ زده دارد، سابقه دیابت و وضعیت کنترل قند خون اهمیت دارد.
اختلالات تیروئید
برخی مشکلات تیروئیدی نیز با افزایش احتمال شانه یخ زده ارتباط دارند.
برخی بیماری‌های دیگر
در بعضی افراد مشکلاتی مانند بیماری‌های قلبی یا برخی بیماری‌های عصبی نیز میتوانند با افزایش احتمال شانه یخ زده همراه باشند.
شانه یخ زده اولیه و ثانویه چه تفاوتی دارند؟
شانه یخ زده اولیه
وقتی شانه یخ زده بدون یک آسیب یا علت واضح شروع شود، معمولاً به آن شانه یخ زده اولیه گفته میشود.
شانه یخ زده ثانویه
اگر پس از یک اتفاق مشخص مانند جراحی، شکستگی، آسیب یا یک دوره بی‌حرکتی طولانی ایجاد شود، شانه یخ زده ثانویه مطرح میشود.
شانه یخ زده بیشتر در چه افرادی دیده میشود؟
این عارضه بیشتر در بزرگسالان دیده میشود و احتمال آن در میانسالی افزایش پیدا میکند.
عواملی که میتوانند احتمال شانه یخ زده را افزایش دهند عبارت‌اند از:
- دیابت
- کم‌کاری یا پرکاری تیروئید
- بی‌حرکت ماندن شانه برای مدت طولانی
- جراحی یا آسیب قبلی شانه
- برخی بیماری‌های زمینه‌ای
تفاوت شانه یخ زده با بورسیت شانه چیست؟
بورسیت شانه و شانه یخ زده هر دو میتوانند باعث درد شوند، اما یکسان نیستند.
در بورسیت، التهاب بورس اطراف شانه مطرح است و درد هنگام برخی حرکات، مخصوصاً بالا بردن دست، میتواند بیشتر شود.
در شانه یخ زده، ویژگی اصلی علاوه بر درد، محدود شدن واقعی حرکت مفصل در حرکت فعال و غیرفعال است.
برای مطالعه بیشتر می‌توانید مقاله بورسیت شانه و درمان آن را نیز در سایت فیزیوتراپی نیرا مطالعه کنید.
تفاوت شانه یخ زده با پارگی روتاتور کاف
پارگی یا آسیب تاندون‌های روتاتور کاف میتواند درد و ضعف ایجاد کند و بالا بردن دست را دشوار کند.
اما در بسیاری از مشکلات روتاتور کاف، حرکت غیرفعال شانه نسبت به شانه یخ زده کمتر محدود است.
به همین دلیل معاینه دامنه حرکت فعال و غیرفعال اهمیت زیادی دارد.
تفاوت شانه یخ زده با رسوب کلسیم در شانه
رسوب کلسیم در تاندون‌های شانه یا تاندونیت کلسیفیک نیز میتواند درد شدید شانه ایجاد کند و گاهی با محدودیت حرکتی همراه باشد.
با این حال علت و روند درمان آن با شانه یخ زده یکسان نیست.
اگر می‌خواهید درباره این مشکل بیشتر بدانید، مقاله رسوب کلسیم در شانه را مطالعه کنید.
شانه یخ زده چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص شانه یخ زده در درجه اول با شرح حال و معاینه انجام میشود.
فیزیوتراپیست یا پزشک معمولاً موارد زیر را بررسی میکند:
- زمان شروع درد
- نحوه پیشرفت علائم
- وجود درد شبانه
- دامنه حرکتی فعال
- دامنه حرکتی غیرفعال
- چرخش خارجی شانه
- قدرت عضلات
- وجود سابقه آسیب یا جراحی
- وجود بیماری‌هایی مانند دیابت یا اختلالات تیروئیدی
آیا برای شانه یخ زده MRI لازم است؟
در همه بیماران MRI لازم نیست.
تشخیص در بسیاری از افراد بر اساس علائم و معاینه قابل انجام است. تصویربرداری بیشتر زمانی استفاده میشود که متخصص بخواهد مشکلات دیگری مانند پارگی تاندون، آرتروز، رسوب کلسیم یا آسیب‌های دیگر را بررسی یا رد کند.
بسته به شرایط بیمار ممکن است از رادیوگرافی، سونوگرافی یا MRI استفاده شود.
درمان شانه یخ زده چیست؟
درمان شانه یخ زده باید بر اساس مرحله بیماری تنظیم شود.
هدف اصلی درمان عبارت است از:
- کنترل درد
- حفظ حرکت موجود
- بازیابی تدریجی دامنه حرکت
- بهبود عملکرد شانه
- تقویت تدریجی عضلات در زمان مناسب
- بازگشت فرد به فعالیتهای روزانه
فیزیوتراپی شانه یخ زده
فیزیوتراپی یکی از بخش‌های مهم درمان شانه یخ زده است، اما نوع درمان در مرحله دردناک با مرحله خشکی یکسان نیست.
فیزیوتراپی در مرحله دردناک
زمانی که درد شدید و تحریکپذیری شانه زیاد است، هدف اصلی کاهش درد و حفظ مقدار قابل تحمل حرکت است.
برنامه ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- آموزش درباره بیماری و روند آن
- اصلاح فعالیتهای تحریک‌کننده
- تمرینات حرکتی ملایم
- تمرینات کمک‌شده در دامنه قابل تحمل
- مدیریت وضعیت خواب
- تکنیک‌های فیزیوتراپی متناسب با شرایط بیمار
در این مرحله نباید شانه را با فشار زیاد و درد شدید کشید.
فیزیوتراپی در مرحله خشکی
وقتی درد کاهش پیدا کرده و محدودیت حرکت مشکل اصلی بیمار شده است، تمرکز درمان بیشتر به سمت بازیابی دامنه حرکت می‌رود.
در این مرحله ممکن است از موارد زیر استفاده شود:
- تمرینات کششی کنترل‌شده
- تمرینات افزایش دامنه حرکتی
- تمرینات فعال و کمک‌شده
- موبیلیزیشن مفصل در صورت نیاز
- تمرینات کنترل کتف
- تمرینات تقویتی تدریجی
فیزیوتراپی در مرحله بهبود
با بهتر شدن حرکت شانه، هدف فقط افزایش انعطاف‌پذیری نیست.
باید قدرت و عملکرد نیز بهتدریج بازگردد تا بیمار بتواند کارهای روزمره، کار یا ورزش خود را انجام دهد.
آیا تمرین برای شانه یخ زده مفید است؟
بله، تمرین مناسب یکی از اجزای مهم درمان است؛ اما تمرین باید با مرحله بیماری و میزان درد بیمار هماهنگ باشد.
یکی از اشتباهات رایج این است که فرد تصور میکند هرچه شانه را محکم‌تر بکشد، زودتر باز میشود.
این کار مخصوصاً در مرحله‌ای که شانه بسیار دردناک و تحریک‌پذیر است میتواند درد را بیشتر کند.
تمرینات شانه یخ زده در منزل
تمرینات زیر نمونه‌هایی از حرکات متداول برای حفظ یا افزایش تدریجی دامنه حرکت هستند. برنامه دقیق باید بر اساس معاینه فرد تنظیم شود.
1. حرکت پاندولی شانه
کنار یک میز بایستید و با دست سالم روی میز تکیه دهید.
کمی از کمر به جلو خم شوید و اجازه دهید دست مبتلا آزادانه به سمت زمین آویزان شود.
بدون انقباض زیاد عضلات شانه، دست را به‌آرامی به جلو و عقب یا به شکل دایره‌های کوچک حرکت دهید.
هدف این تمرین ایجاد حرکت ملایم بدون فشار زیاد به مفصل است.
2. سر دادن دست روی میز
مقابل یک میز بنشینید و دست مبتلا را روی سطح میز قرار دهید.
دست را به‌آرامی روی میز به سمت جلو سر دهید و همزمان اجازه دهید بدن کمی به جلو حرکت کند.
تا جایی حرکت کنید که کشش ملایمی احساس شود، نه درد شدید.
3. بالا بردن دست روی دیوار
روبه‌روی دیوار بایستید و انگشتان دست مبتلا را روی دیوار قرار دهید.
با حرکت تدریجی انگشتان، دست را به سمت بالا هدایت کنید.
در محدوده‌ای که قابل تحمل است توقف کنید و سپس به‌آرامی دست را پایین بیاورید.
4. چرخش خارجی کمک‌شده با عصا
آرنج‌ها را خم کنید و نزدیک بدن نگه دارید. یک عصا یا میله سبک را با هر دو دست بگیرید.
با کمک دست سالم، دست مبتلا را به‌آرامی به سمت خارج هدایت کنید.
آرنج دست مبتلا نباید از کنار بدن فاصله زیادی بگیرد.
حرکت را فقط تا محدوده کشش ملایم ادامه دهید.
نکات مهم هنگام انجام تمرینات شانه یخ زده
- تمرین را با حرکت آرام شروع کنید.
- برای افزایش دامنه حرکت به شانه فشار ناگهانی وارد نکنید.
- کشش ملایم با درد شدید متفاوت است.
- اگر تمرین باعث افزایش قابل توجه درد شد، شدت آن را کاهش دهید.
- تمرینی که برای مرحله خشکی مناسب است ممکن است در مرحله دردناک مناسب نباشد.
- از وزنه‌های سنگین یا حرکات شدید بدون برنامه درمانی استفاده نکنید.
آیا گرما برای شانه یخ زده مفید است؟
استفاده از گرمای ملایم در برخی بیماران میتواند به کاهش احساس خشکی و آماده شدن شانه برای حرکت کمک کند.
بعضی افراد نیز از سرما برای کاهش درد استفاده میکنند. انتخاب گرما یا سرما به پاسخ فرد بستگی دارد.
گرما یا سرما درمان اصلی شانه یخ زده نیست و بیشتر برای کنترل علائم استفاده میشود.
درمان خانگی شانه یخ زده
درمان خانگی باید مکمل برنامه درمانی باشد، نه جایگزین تشخیص صحیح.
اقدامات مفید میتواند شامل موارد زیر باشد:
- حرکت دادن ملایم شانه در محدوده قابل تحمل
- انجام تمرینات تجویز شده
- پرهیز از بی‌حرکت نگه داشتن طولانی‌مدت دست
- پرهیز از کشش شدید شانه در مرحله دردناک
- اصلاح وضعیت خواب
- تنظیم فعالیتهای روزانه
برای شانه یخ زده چگونه بخوابیم؟
درد شبانه یکی از آزاردهنده‌ترین مشکلات شانه یخ زده است.
اگر خوابیدن روی شانه مبتلا درد را افزایش می‌دهد، بهتر است روی سمت دردناک نخوابید.
در حالت خوابیدن به پشت میتوان از بالش برای حمایت از بازو استفاده کرد.
اگر روی سمت سالم می‌خوابید، قرار دادن بالش زیر بازوی مبتلا میتواند کمک کند شانه در وضعیت راحت‌تری قرار گیرد.
چه کارهایی شانه یخ زده را بدتر میکند؟
چند اشتباه میتواند علائم بیمار را تشدید کند:
- بی‌حرکت نگه داشتن کامل شانه برای مدت طولانی
- کشش شدید و اجباری در مرحله دردناک
- انجام تمرینات سنگین بدون توجه به مرحله بیماری
- ادامه دادن حرکتی که درد شدید ایجاد میکند
- نادیده گرفتن محدودیت حرکتی پیشرونده
- انتظار نتیجه فوری از درمان
آیا تزریق کورتون برای شانه یخ زده مؤثر است؟
در بعضی بیماران، به‌خصوص زمانی که درد قابل توجه است، پزشک ممکن است تزریق کورتیکواستروئید داخل مفصل را در نظر بگیرد.
هدف اصلی تزریق کاهش درد و التهاب است تا بیمار بتواند حرکت و برنامه بازتوانی را بهتر تحمل کند.
تزریق برای همه بیماران لازم نیست و تصمیم درباره آن باید با توجه به مرحله بیماری، شرایط فرد و بیماری‌های زمینه‌ای توسط پزشک گرفته شود.
هیدرودیلاتاسیون شانه یخ زده چیست؟
هیدرودیلاتاسیون یا هیدرودیستنشن روشی است که در آن مایع با هدایت تصویربرداری وارد مفصل میشود تا کپسول مفصل تحت کشش قرار گیرد.
این روش ممکن است در برخی بیماران که محدودیت قابل توجه دارند و به درمانهای اولیه پاسخ کافی نداده‌اند مطرح شود.
انتخاب بیمار برای این روش باید توسط پزشک انجام شود.
آیا شانه یخ زده به جراحی نیاز دارد؟
بیشتر بیماران شانه یخ زده به جراحی نیاز ندارند.
در مواردی که محدودیت شدید و طولانی‌مدت است و درمانهای محافظهکارانه نتیجه کافی نداده‌اند، روش‌هایی مانند دستکاری مفصل تحت بیهوشی یا آزادسازی کپسول با آرتروسکوپی ممکن است بررسی شوند.
این روش‌ها برای همه بیماران مناسب نیستند و معمولاً بعد از بررسی گزینههای غیرجراحی مطرح می‌شوند.
آیا ماساژ شانه یخ زده را درمان میکند؟
ماساژ ممکن است در برخی افراد باعث کاهش احساس گرفتگی عضلات اطراف شانه شود، اما به‌تنهایی نمی‌تواند محدودیت کپسول مفصل را درمان کند.
بنابراین اگر ماساژ استفاده شود، بهتر است بخشی از یک برنامه جامع‌تر باشد که شامل تمرین و بازتوانی نیز میشود.
آیا شانه یخ زده دوباره برمی‌گردد؟
عود شانه یخ زده در همان شانه پس از بهبود کامل معمولاً موضوع اصلی بیماران نیست، اما ممکن است در برخی افراد شانه مقابل در آینده درگیر شود.
افرادی که بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت دارند ممکن است نیاز به توجه بیشتری به سلامت عمومی و کنترل بیماری زمینه‌ای داشته باشند.
چه زمانی برای شانه یخ زده باید به پزشک یا فیزیوتراپیست مراجعه کنیم؟
اگر درد یا خشکی شانه چند هفته ادامه پیدا کرده است یا بهتدریج حرکت دست کمتر میشود، بهتر است برای ارزیابی اقدام کنید.
به‌خصوص در شرایط زیر بررسی تخصصی اهمیت بیشتری دارد:
- درد شبانه مداوم
- کاهش پیشرونده دامنه حرکت
- اختلال در لباس پوشیدن یا مراقبت شخصی
- ناتوانی در بالا بردن دست
- درد پس از ضربه یا زمین خوردن
- ضعف ناگهانی دست
- تب، قرمزی یا تورم واضح شانه
فیزیوتراپی شانه یخ زده در شرق تهران و نارمک
اگر شانه شما بهتدریج دردناک و خشک شده است، قبل از شروع تمرینات شدید باید مشخص شود علت محدودیت واقعاً شانه یخ زده است یا مشکل دیگری مانند آسیب روتاتور کاف، بورسیت، آرتروز یا رسوب کلسیم مطرح است.
در کلینیک فیزیوتراپی نیرا در نارمک و شرق تهران دامنه حرکتی، میزان درد، قدرت عضلات و مرحله بیماری ارزیابی میشود و برنامه درمانی بر اساس شرایط هر فرد تنظیم میشود.
هدف درمان این است که بدون فشار غیرضروری به مفصل، درد کنترل شود و دامنه حرکت و عملکرد شانه بهتدریج بازگردد.
جمع‌بندی
شانه یخ زده یا Frozen Shoulder عارضه‌ای است که باعث درد و کاهش تدریجی دامنه حرکت شانه میشود. برخلاف بسیاری از دردهای ساده شانه، در این بیماری هم حرکت فعال و هم حرکت غیرفعال مفصل میتواند محدود شود.
بیماری معمولاً از مرحله دردناک شروع میشود، سپس خشکی بیشتر میشود و در نهایت حرکت بهتدریج بازمی‌گردد. نوع تمرین و فیزیوتراپی باید با مرحله بیماری هماهنگ باشد؛ زیرا تمرین شدید در مرحله دردناک میتواند علائم را تشدید کند.
تشخیص دقیق اهمیت زیادی دارد، چون بورسیت، مشکلات روتاتور کاف، آرتروز و رسوب کلسیم شانه نیز میتوانند علائمی مشابه ایجاد کنند.
برای مطالعه سایر مشکلات مرتبط با این مفصل می‌توانید به بخش آسیب‌های شانه فیزیوتراپی نیرا مراجعه کنید.