فیزیوتراپی بعد از شکستگی مچ دست با هدف کاهش خشکی و ورم، بهبود دامنه حرکتی، افزایش قدرت دست و بازگشت تدریجی به فعالیت‌های روزمره انجام میشود. زمان شروع و نوع تمرینات به شدت شکستگی، درمان با گچ یا جراحی و میزان جوش خوردن استخوان بستگی دارد و باید طبق نظر پزشک و فیزیوتراپیست تنظیم شود.
شکستگی مچ دست میتواند کارهای ساده‌ای مثل گرفتن لیوان، نوشتن، لباس پوشیدن، باز کردن در، تایپ کردن یا رانندگی را برای مدتی دشوار کند. یکی از شایع‌ترین انواع این آسیب، شکستگی کالیس (Colles’ Fracture) است که در قسمت انتهایی استخوان رادیوس و نزدیک مچ دست اتفاق می‌افتد.
بعد از درمان شکستگی با گچ، آتل یا جراحی، بسیاری از بیماران با خشکی مچ دست، ورم، درد، ضعف دست و کاهش دامنه حرکتی روبه‌رو میشوند. این علائم به‌خصوص بعد از یک دوره بیحرکتی غیرعادی نیستند و توانبخشی صحیح میتواند به بازگشت تدریجی حرکت و عملکرد دست کمک کند.
نکته مهم این است که برنامه فیزیوتراپی برای همه افراد یکسان نیست. نوع شکستگی، میزان جابه‌جایی استخوان، درمان با گچ یا جراحی، سن، وضعیت استخوان و نتیجه تصاویر کنترلی بر زمان شروع و شدت تمرینات تأثیر دارند. به همین دلیل حرکت دادن یا تقویت مچ شکسته باید مطابق اجازه پزشک و برنامه فیزیوتراپیست انجام شود.
شکستگی کالیس مچ دست چیست؟
شکستگی کالیس نوعی شکستگی انتهای استخوان رادیوس یا Distal Radius Fracture است. این آسیب اغلب زمانی اتفاق می‌افتد که فرد هنگام زمین خوردن برای جلوگیری از برخورد بدن با زمین، دست خود را باز کرده و روی کف دست فرود می‌آید.
شکستگی کالیس در سالمندان، به‌خصوص افرادی که کاهش تراکم استخوان یا پوکی استخوان دارند، بیشتر دیده میشود؛ اما افراد جوان و ورزشکاران نیز ممکن است در اثر زمین خوردن یا ضربه دچار آن شوند.
درمان اولیه بسته به شکل و شدت شکستگی میتواند شامل آتل یا گچ، جااندازی و در بعضی شکستگی‌های ناپایدار یا جابه‌جا شده، جراحی و فیکس کردن استخوان باشد.
بعد از شکستگی مچ دست چه مشکلاتی ممکن است ایجاد شود؟
حتی زمانی که روند جوش خوردن استخوان به خوبی پیش میرود، بی‌حرکت ماندن مچ برای چند هفته میتواند باعث تغییراتی در عضلات و مفاصل شود.
پس از باز کردن گچ یا آتل، بیمار ممکن است با موارد زیر روبه‌رو شود:
- خشکی مچ دست
- کاهش توانایی خم و راست کردن مچ
- محدود شدن چرخش ساعد و کف دست
- ورم مچ یا انگشتان
- احساس ضعف هنگام گرفتن اشیا
- درد یا حساسیت مچ
- سفتی انگشتان
- کاهش قدرت گرفتن دست
- دشواری در انجام کارهای روزمره
وجود مقداری خشکی، ضعف و تورم بعد از برداشتن گچ شایع است؛ اما شدت این علائم و سرعت بهبود آنها در افراد مختلف یکسان نیست.
آیا بعد از شکستگی مچ دست فیزیوتراپی لازم است؟
فیزیوتراپی پس از شکستگی مچ دست با هدف بازگرداندن حرکت، قدرت و عملکرد دست انجام میشود.
برنامه توانبخشی ممکن است شامل آموزش تمرینات خانگی، تمرین درمانی، کنترل تورم، بهبود حرکت مفصل، بازیابی قدرت گرفتن دست و در صورت نیاز استفاده از برخی روش‌های کمکی فیزیوتراپی باشد.
نکته مهم این است که ارزش توانبخشی فقط به دستگاه‌های فیزیوتراپی محدود نمی‌شود. یکی از بخش‌های اصلی درمان، ارزیابی دقیق و برنامه تمرینی متناسب با مرحله جوش خوردن استخوان و محدودیت‌های هر بیمار است.
راهنمای بالینی منتشرشده درباره توانبخشی شکستگی انتهای رادیوس نیز بر ارزیابی و انتخاب مداخلات توانبخشی متناسب با وضعیت بیمار تأکید دارد.
فیزیوتراپی شکستگی مچ دست از چه زمانی شروع میشود؟
پاسخ این سؤال برای همه بیماران یکسان نیست.
توانبخشی در واقع میتواند از زمانی که مچ هنوز بی‌حرکت است شروع شود، اما به این معنی نیست که مچ شکسته را داخل گچ حرکت بدهیم.
زمانی که دست هنوز در گچ یا آتل است
اگر پزشک محدودیت دیگری تعیین نکرده باشد، معمولاً حرکت دادن مفاصلی که داخل گچ نیستند اهمیت دارد؛ مانند:
- باز و بسته کردن انگشتان
- حرکت دادن شست
- خم و راست کردن آرنج
- حفظ حرکت شانه
هدف این مرحله جلوگیری از سفتی غیرضروری مفاصل اطراف و کمک به کنترل تورم است.
بعد از باز کردن گچ
پس از آنکه پزشک اجازه حرکت مچ را بدهد، تمرینات دامنه حرکتی مچ و ساعد به‌تدریج شروع میشوند.
در روزها و هفته‌های ابتدایی، هدف اصلی معمولاً بازیابی حرکت است و نه بلند کردن وزنه یا تمرین سنگین.
بعد از جراحی شکستگی مچ دست
زمان شروع حرکت بعد از جراحی به نوع شکستگی، روش فیکس کردن و نظر جراح بستگی دارد. در برخی شکستگی‌های جراحی‌شده امکان شروع زودتر حرکت کنترل‌شده وجود دارد.
یک مرور نظام‌مند و متاآنالیز سال ۲۰۲۴ نیز نشان داده است که توانبخشی زودهنگام پس از بعضی جراحیهای شکستگی انتهای رادیوس میتواند در برخی پیامدهای کوتاه‌مدت عملکردی مفید باشد؛ با این حال زمان دقیق شروع باید برای هر بیمار توسط تیم درمان مشخص شود.
در جلسه اول فیزیوتراپی بعد از شکستگی مچ دست چه اتفاقی می‌افتد؟
فیزیوتراپیست پیش از تعیین تمرینات، وضعیت دست و مچ را ارزیابی میکند.
ارزیابی ممکن است شامل بررسی موارد زیر باشد:
دامنه حرکتی
میزان خم شدن، باز شدن و حرکات جانبی مچ و همچنین چرخش ساعد بررسی میشود.
ورم
وجود تورم در مچ، کف دست و انگشتان و تغییر آن در طول روز ارزیابی میشود.
قدرت عضلات و قدرت گرفتن دست
پس از آنکه مرحله شکستگی اجازه دهد، قدرت مچ و Grip Strength نیز مورد بررسی قرار می‌گیرد.
حرکت انگشتان و شست
گاهی مشکل بیمار فقط محدود به مچ نیست و سفتی انگشتان نیز فعالیت‌های روزانه را محدود میکند.
درد و حساسیت
محل، شدت و الگوی درد بررسی میشود تا برنامه درمان متناسب با آن تنظیم شود.
عملکرد دست
توانایی فرد برای گرفتن وسایل، نوشتن، کار با موبایل، لباس پوشیدن یا انجام فعالیت شغلی نیز اهمیت دارد.
بر اساس این ارزیابی، برنامه فیزیوتراپی هر بیمار میتواند متفاوت باشد.
مراحل فیزیوتراپی بعد از شکستگی مچ دست
توانبخشی شکستگی کالیس معمولاً به صورت مرحله‌ای پیش میرود.
مرحله اول: کنترل ورم و جلوگیری از خشکی
در مراحل اولیه، ممکن است مچ و انگشتان متورم یا سفت باشند.
بالا قرار دادن دست طبق توصیه درمانگر، حرکت منظم انگشتان و استفاده کنترل‌شده از دست برای فعالیت‌های مجاز میتواند به کنترل تورم کمک کند.
مرحله دوم: بازیابی دامنه حرکتی مچ
بعد از اجازه پزشک برای حرکت مچ، تمرکز بیشتری روی حرکات کنترل‌شده قرار می‌گیرد.
مهم‌ترین حرکات عبارت‌اند از:
- خم کردن مچ به سمت پایین
- باز کردن مچ به سمت بالا
- حرکت مچ به دو طرف
- چرخاندن ساعد به حالت کف دست بالا و پایین
حرکات در ابتدا باید ملایم باشند. مجبور کردن مچ به دامنه‌ای که باعث درد شدید میشود روش مناسبی برای سریع‌تر شدن درمان نیست.
مرحله سوم: بازیابی حرکت انگشتان و مهارت دست
گاهی پس از گچ گرفتن، حرکت انگشتان نیز محدود میشود.
تمریناتی مانند باز و بسته کردن انگشتان، تماس نوک شست با سایر انگشتان و فعالیت‌های ظریف دست می‌توانند بخشی از برنامه درمان باشند.
مرحله چهارم: تقویت مچ دست و ساعد
تمرینات مقاومتی معمولاً زمانی اضافه میشوند که وضعیت جوش خوردن استخوان و تحمل بیمار اجازه دهد.
در این مرحله ممکن است از مقاومت سبک، کش ورزشی یا وسایل مناسب تمرینی استفاده شود.
هدف، افزایش تدریجی قدرت مچ و ساعد برای انجام کارهای روزمره است؛ نه وارد کردن فشار ناگهانی به مچی که هنوز در دوره نقاهت قرار دارد.
مرحله پنجم: بازگشت به فعالیت‌های روزمره، کار و ورزش
آخرین مرحله توانبخشی به نیازهای فرد وابسته است.
برای یک فرد ممکن است هدف، توانایی نوشتن یا کار با کامپیوتر باشد و برای فرد دیگری بلند کردن وسایل، انجام کارهای خانه یا بازگشت به ورزش اهمیت بیشتری داشته باشد.
در این مرحله تمرینات باید به تدریج به فعالیت واقعی فرد نزدیک شوند.
تمرینات فیزیوتراپی بعد از شکستگی مچ دست
تمرینات زیر نمونه‌هایی از حرکاتی هستند که در بسیاری از برنامه‌های توانبخشی مچ استفاده میشوند. شروع این تمرینات برای مچ شکسته باید پس از اجازه پزشک یا فیزیوتراپیست باشد.
۱. باز و بسته کردن انگشتان
دست را باز کنید، انگشتان را تا حد راحتی صاف کنید و سپس به‌آرامی مشت کنید.
این حرکت میتواند برای حفظ حرکت انگشتان و کمک به گردش مایع در دست مفید باشد.
۲. تماس شست با انگشتان
نوک شست را به ترتیب به نوک انگشت اشاره، میانی، حلقه و کوچک برسانید.
این تمرین به بازیابی کنترل شست و حرکات ظریف دست کمک میکند.
۳. خم و راست کردن مچ
ساعد را روی میز قرار دهید و اجازه دهید دست در لبه میز قرار گیرد.
مچ را به‌آرامی به سمت بالا و پایین حرکت دهید.
حرکت باید کنترل‌شده باشد و از فشار شدید خودداری شود.
۴. چرخش ساعد
آرنج را کنار بدن نگه دارید و حدود ۹۰ درجه خم کنید.
کف دست را به‌آرامی به سمت بالا و سپس پایین بچرخانید.
این حرکت برای بازیابی Supination و Pronation ساعد اهمیت دارد؛ حرکتی که برای کارهایی مثل چرخاندن کلید یا استفاده از قاشق و وسایل روزمره ضروری است.
۵. حرکت مچ به طرفین
ساعد را ثابت نگه دارید و دست را به‌آرامی از سمت شست به سمت انگشت کوچک حرکت دهید.
۶. تمرین قدرت گرفتن دست
زمانی که فیزیوتراپیست اجازه شروع تمرینات تقویتی را بدهد، ممکن است از وسیله‌ای نرم برای تمرین گرفتن دست استفاده شود.
تمرینات قدرتی نباید زودتر از زمانی که استخوان و بافت‌ها تحمل آن را دارند آغاز شوند.
تمرینات را چند بار انجام دهیم؟
تعداد تکرار مناسب برای هر بیمار به مرحله درمان بستگی دارد.
در بعضی دستورالعمل‌های عمومی بیمارستانی برای شکستگی مچ، حرکات ساده دامنه حرکتی در چند نوبت روزانه و با تعداد تکرار محدود پیشنهاد شده‌اند؛ اما این عدد را نباید به عنوان نسخه ثابت برای همه افراد در نظر گرفت.
برنامه‌ای که فیزیوتراپیست پس از ارزیابی مچ شما تعیین میکند، نسبت به هر عدد عمومی در اینترنت اولویت دارد.
اگر بعد از تمرین درد یا تورم به شکل واضح و ماندگار بیشتر شود، برنامه باید بازبینی شود.
درمان خشکی مچ دست بعد از شکستگی
یکی از پرتکرارترین نگرانی‌های بیماران، خشکی مچ دست بعد از باز کردن گچ است.
وقتی مفصل چند هفته حرکت محدودی داشته باشد، کاهش دامنه حرکتی قابل انتظار است. معمولاً با شروع تدریجی حرکت و استفاده بیشتر از دست، وضعیت بهتر میشود.
در فیزیوتراپی ممکن است بر اساس ارزیابی بیمار از موارد زیر استفاده شود:
- تمرینات فعال دامنه حرکتی
- تمرینات کششی کنترل‌شده
- تکنیک‌های دستی مناسب
- تمرینات عملکردی
- برنامه خانگی
- روش‌های کمکی برای کنترل درد در صورت نیاز
اگر هدف شما آشنایی بیشتر با برنامه‌های تقویت مچ است، مقاله فیزیوتراپی تقویت مچ دست در سایت نیرا نیز میتواند اطلاعات تکمیلی ارائه کند.
ورم دست بعد از باز کردن گچ طبیعی است؟
مقداری تورم در مچ و دست بعد از برداشتن گچ میتواند وجود داشته باشد.
حرکت دادن انگشتان، بالا قرار دادن مناسب دست و بازگشت تدریجی به فعالیت میتواند بخشی از برنامه کنترل ورم باشد.
تورم باید در طول روند بهبودی رو به کاهش باشد. تورم شدید یا رو به افزایش، به‌خصوص همراه با درد شدید، تغییر رنگ انگشتان یا اختلال حسی، نیازمند بررسی پزشکی است.
درد مچ دست بعد از باز کردن گچ تا چه زمانی طبیعی است؟
وجود مقداری درد و احساس کشیدگی هنگام شروع حرکت بعد از دوره بیحرکتی قابل انتظار است.
اما بین احساس کشش یا ناراحتی خفیف در زمان تمرین و درد شدید، تیز یا ماندگار تفاوت وجود دارد.
اگر درد بعد از تمرین به طور قابل توجهی افزایش پیدا میکند، مدت طولانی باقی می‌ماند یا روند کلی درد به جای بهتر شدن بدتر میشود، باید با پزشک یا فیزیوتراپیست مشورت شود.
نقش تمرین درمانی در شکستگی کالیس
تمرین درمانی یکی از مهم‌ترین قسمت‌های فیزیوتراپی شکستگی مچ دست است.
انتخاب تمرین بر اساس مرحله درمان انجام میشود؛ بنابراین تمرینی که در هفته‌های ابتدایی مناسب است ممکن است چند هفته بعد بیش از حد ساده باشد و تمرینی که در مرحله تقویت استفاده میشود ممکن است در ابتدای درمان مناسب نباشد.
برای مطالعه بیشتر درباره این روش می‌توانید صفحه تمرین درمانی و حرکات اصلاحی کلینیک نیرا را مشاهده کنید.
دستگاه‌های فیزیوتراپی چه نقشی دارند؟
بسته به درد، محدودیت حرکتی و ارزیابی بیمار، فیزیوتراپیست ممکن است از بعضی روش‌های فیزیکی در کنار تمرین درمانی استفاده کند.
نکته مهم این است که دستگاه‌ها جایگزین برنامه توانبخشی فعال نیستند و همه بیماران نیز به یک دستگاه یا روش مشخص نیاز ندارند.
در صورت وجود اندیکاسیون مناسب، روش‌هایی مانند بعضی انواع الکتروتراپی یا لیزر می‌توانند به عنوان درمان کمکی در نظر گرفته شوند؛ تصمیم درباره استفاده از آنها باید بر اساس شرایط فرد انجام شود.
مدت زمان فیزیوتراپی بعد از شکستگی مچ دست چقدر است؟
برای این سؤال یک عدد ثابت وجود ندارد.
مدت درمان به عواملی مانند موارد زیر بستگی دارد:
- شدت و نوع شکستگی
- میزان جابه‌جایی
- درمان با گچ یا جراحی
- مدت بیحرکتی
- سن
- وضعیت عمومی استخوان
- میزان خشکی مچ و انگشتان
- قدرت اولیه دست
- میزان انجام برنامه خانگی
- نوع شغل و فعالیت مورد انتظار
خود استخوان در بسیاری از شکستگی‌های مچ طی چند هفته وارد مرحله قابل توجهی از جوش خوردن میشود، اما بازگشت کامل قدرت، انعطافپذیری و اعتماد به استفاده از دست میتواند بیشتر طول بکشد.
در بعضی بیماران بخش زیادی از عملکرد در چند ماه اول بازمی‌گردد، در حالی که بهبود بعضی علائم ممکن است ماه‌ها ادامه داشته باشد.
بنابراین «جوش خوردن استخوان» و «بازگشت کامل عملکرد مچ دست» الزاماً یک زمان ندارند.
بعد از باز کردن گچ مچ دست چه کارهایی انجام دهیم؟
بعد از برداشتن گچ ممکن است پوست خشک، دست ضعیف و مچ سفت به نظر برسد.
در این دوره:
- تمرینات تعیین‌شده را منظم انجام دهید.
- استفاده از دست را در حد مجاز به تدریج بیشتر کنید.
- برای جبران ضعف اولیه ناگهان سراغ اجسام سنگین نروید.
- ورم و واکنش مچ به فعالیت را زیر نظر داشته باشید.
- از انجام تمرینات شدید و خودسرانه برای «باز شدن سریع مچ» خودداری کنید.
- زمان افزایش مقاومت و وزنه را از فیزیوتراپیست بپرسید.
چه زمانی میتوان اجسام سنگین بلند کرد؟
بازگشت به بارگذاری باید تدریجی باشد.
اینکه شخصی بتواند یک لیوان را بدون مشکل بلند کند به این معنا نیست که مچ او آماده بلند کردن کیسه خرید سنگین یا وزنه ورزشی است.
میزان بار مجاز به مرحله ترمیم استخوان، نوع شکستگی و نظر تیم درمان بستگی دارد.
بازگشت به کار و ورزش بعد از شکستگی مچ دست
زمان بازگشت به فعالیت نیز به نیازهای فرد بستگی دارد.
کسی که کار اداری انجام می‌دهد ممکن است زودتر از فردی که شغل او شامل بلند کردن بار یا کار سنگین با دست است به فعالیت کامل برگردد.
برای بازگشت به ورزش نیز معمولاً لازم است دامنه حرکتی، قدرت و توان تحمل بار به میزان مناسبی برگشته باشد و پزشک یا فیزیوتراپیست اجازه فعالیت موردنظر را داده باشد.
فیزیوتراپی شکستگی مچ دست در سالمندان
شکستگی انتهای رادیوس در سالمندان اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا زمین خوردن و کاهش استحکام استخوان می‌توانند در ایجاد آن نقش داشته باشند.
در این افراد فقط درمان مچ مهم نیست. در صورت صلاحدید پزشک، بررسی سلامت استخوان و عوامل خطر زمین خوردن نیز ممکن است لازم باشد.
توانبخشی سالمندان میتواند علاوه بر عملکرد مچ، روی حفظ استقلال فرد و توانایی انجام فعالیت‌های روزانه تمرکز کند.
در سایت نیرا می‌توانید اطلاعات بیشتر درباره فیزیوتراپی سالمندان را نیز مطالعه کنید.
فیزیوتراپی مچ دست در منزل
برای برخی بیماران، به‌خصوص سالمندانی که رفت‌وآمد برایشان دشوار است، دریافت بخشی از خدمات توانبخشی در منزل ممکن است گزینه مناسبی باشد.
در این حالت نیز ارزیابی دقیق و تنظیم تمرین متناسب با شرایط بیمار اهمیت دارد.
برای آشنایی بیشتر می‌توانید صفحه فیزیوتراپی در منزل نیرا را مشاهده کنید.
چه زمانی باید برای بررسی پزشکی مراجعه کنیم؟
اگر پس از شکستگی یا در طول توانبخشی با علائمی غیرعادی مواجه شدید، ادامه دادن تمرین بدون ارزیابی مناسب توصیه نمی‌شود.
مواردی مانند درد شدید و رو به افزایش، تورم قابل توجه و غیرعادی، تغییر رنگ انگشتان، بی‌حسی یا اختلال حسی جدید، مشکل غیرعادی در حرکت انگشتان یا علائم مربوط به محل جراحی باید توسط پزشک بررسی شوند.
آیا فیزیوتراپی بعد از شکستگی مچ دست درد دارد؟
در شروع توانبخشی ممکن است هنگام حرکت دادن مفصل سفت، مقداری احساس کشش یا ناراحتی ایجاد شود.
با این حال هدف فیزیوتراپی وارد کردن درد شدید برای «باز کردن» مچ نیست.
شدت تمرین باید طوری تنظیم شود که بدن فرصت سازگاری داشته باشد و بتوان تمرینات را به شکل تدریجی پیش برد.
آیا فقط ورزش در خانه کافی است؟
در بعضی شکستگی‌های ساده، آموزش مناسب و یک برنامه خانگی ساختاریافته ممکن است بخش مهمی از توانبخشی باشد. شواهد پژوهشی نیز نشان می‌دهد که نمی‌توان برای همه بیماران یک برتری قطعی برای تعداد زیاد جلسات حضوری نسبت به برنامه خانگی ساختاریافته در نظر گرفت.
با این حال بیمارانی که خشکی قابل توجه، ضعف زیاد، درد مداوم، مشکلات عملکردی یا شکستگی پیچیده‌تری دارند ممکن است به ارزیابی و درمان مستقیم بیشتری نیاز داشته باشند.
بنابراین تعداد جلسات فیزیوتراپی باید بر اساس نیاز فرد تعیین شود، نه یک عدد ثابت برای همه.
فیزیوتراپی شکستگی مچ دست در کلینیک نیرا
اگر بعد از شکستگی کالیس، باز کردن گچ یا جراحی مچ دست با خشکی، کاهش دامنه حرکتی، ضعف یا مشکل در انجام فعالیت‌های روزانه مواجه هستید، ارزیابی فیزیوتراپی میتواند مشخص کند که مچ دست شما در چه مرحله‌ای از توانبخشی قرار دارد و چه تمریناتی برای آن مناسب‌تر هستند.
در کلینیک فیزیوتراپی نیرا، برنامه درمان بر اساس شرایط هر مراجعه‌کننده و با تمرکز بر بازگشت تدریجی حرکت و عملکرد دست تنظیم میشود.
کلینیک نیرا در نارمک و شرق تهران قرار دارد و برای اطلاع از شرایط پوشش هزینه درمان می‌توانید صفحه بیمه‌های طرف قرارداد کلینیک نیرا را نیز مشاهده کنید.
نکته پزشکی: مطالب این صفحه جنبه آموزشی دارند و جایگزین معاینه، تصویربرداری یا دستور پزشک و فیزیوتراپیست شما نیستند. نوع شکستگی و روند ترمیم هر فرد میتواند متفاوت باشد.
سلام، با بیمه بانک سپه طرف قراردین؟
سلام وقتتون بخیر، بله