درد شانه هنگام بالا بردن دست، پوشیدن لباس، برداشتن وسیله از قفسه یا خوابیدن روی یک سمت بدن همیشه به معنی پارگی تاندون نیست. یکی از دلایل شایع این نوع درد، بورسیت شانه یا التهاب کیسه بورس است. بورس‌ها کیسه‌های کوچک حاوی مایع هستند که اصطکاک بین استخوان‌ها، تاندون‌ها و سایر بافتهای اطراف مفصل را کاهش می‌دهند.
در شانه، التهاب بورس سابآکرومیال میتواند باعث درد در قسمت خارجی یا جلوی شانه، محدود شدن حرکت بازو و افزایش درد هنگام فعالیتهای بالای سر شود. بورسیت شانه در بسیاری از افراد همراه با مشکلات دیگری مانند تاندینوپاتی روتاتور کاف یا درد سابآکرومیال دیده میشود؛ به همین دلیل تشخیص علت اصلی درد قبل از شروع درمان اهمیت زیادی دارد.
در این مقاله از فیزیوتراپی نیرا علائم، علت‌ها، روش تشخیص، تفاوت بورسیت با سایر مشکلات شانه و نقش فیزیوتراپی در درمان بورسیت شانه را بررسی می‌کنیم.
بورسیت شانه چیست؟
بورسیت شانه به التهاب یکی از بورس‌های اطراف مفصل شانه گفته میشود. مهم‌ترین بورسی که در این ناحیه درگیر میشود، بورس سابآکرومیال است. این بورس میان تاندون‌های روتاتور کاف و ساختار استخوانی بالای شانه قرار دارد و به حرکت نرم‌تر تاندون‌ها هنگام بالا بردن دست کمک میکند.
هنگامی که بورس بر اثر فشار تکراری، افزایش ناگهانی فعالیت، آسیب یا تحریک بافتهای اطراف ملتهب شود، حرکت شانه میتواند دردناک شود. به این وضعیت بورسیت سابآکرومیال شانه نیز گفته میشود.
در بسیاری از بیماران، بورسیت به‌تنهایی وجود ندارد و ممکن است همزمان با التهاب یا آسیب تاندون‌های روتاتور کاف، سندرم درد سابآکرومیال یا تاندونیت کلسیفیک دیده شود. به همین دلیل تنها وجود درد هنگام بالا بردن دست برای تشخیص بورسیت کافی نیست.
علائم بورسیت شانه چیست؟
شدت و محل درد در افراد مختلف متفاوت است، اما علائم زیر در بورسیت شانه بیشتر دیده میشوند:
- درد در قسمت خارجی یا جلوی شانه
- درد هنگام بالا بردن دست از کنار یا جلوی بدن
- افزایش درد هنگام بردن دست بالای سر
- درد هنگام پوشیدن یا درآوردن لباس
- درد هنگام بردن دست به پشت بدن
- درد یا ناراحتی هنگام خوابیدن روی شانه مبتلا
- احساس حساسیت در اطراف شانه
- کاهش دامنه حرکتی به دلیل درد
- دردی که گاهی از شانه به قسمت بالایی بازو انتشار پیدا میکند
درد بورسیت ممکن است به‌تدریج و پس از فعالیتهای تکراری ایجاد شود یا بعد از یک فعالیت سنگین و غیرمعمول شروع شود.
درد بورسیت شانه معمولاً کجاست؟
بسیاری از افراد درد بورسیت را در قسمت خارجی شانه و بخش بالایی بازو احساس می‌کنند. درد ممکن است هنگام استراحت خفیف باشد، اما با بالا بردن دست، برداشتن وسیله، شانه کردن مو یا پوشیدن لباس افزایش پیدا کند.
درد شبانه، مخصوصاً هنگام خوابیدن روی سمت مبتلا، نیز از شکایت‌های رایج است. البته درد شبانه فقط مختص بورسیت نیست و در مشکلات روتاتور کاف و برخی بیماری‌های دیگر شانه هم دیده میشود.
علت بورسیت شانه چیست؟
التهاب بورس میتواند دلایل مختلفی داشته باشد. شایع‌ترین عوامل عبارت‌اند از:
حرکات تکراری شانه
فعالیت‌هایی که نیاز به بالا بردن مکرر دست دارند، میتوانند فشار واردشده به ساختارهای اطراف بورس را افزایش دهند. نقاشی، برخی کارهای فنی، شنا، ورزش‌های پرتابی و بعضی تمرینات ورزشی از نمونه‌های رایج هستند.
افزایش ناگهانی فعالیت
گاهی فرد فعالیت جدیدی را شروع میکند یا حجم ورزش و کار خود را به‌طور ناگهانی افزایش می‌دهد. اگر بافتهای شانه برای این میزان بار آماده نباشند، درد و تحریک بافت‌ها ممکن است ایجاد شود.
آسیب یا ضربه به شانه
زمین خوردن، ضربه مستقیم یا بعضی آسیبهای ورزشی میتوانند موجب تحریک بورس و سایر بافتهای اطراف شانه شوند.
مشکلات روتاتور کاف
بورس سابآکرومیال در نزدیکی تاندون‌های روتاتور کاف قرار دارد. بنابراین التهاب یا اختلال عملکرد این تاندون‌ها میتواند همراه با التهاب بورس مشاهده شود.
تاندونیت کلسیفیک یا رسوب کلسیم
گاهی رسوبات کلسیمی داخل تاندون‌های شانه باعث تحریک شدید بافتهای اطراف و ایجاد درد میشوند. نیرا یک راهنمای جداگانه درباره رسوب کلسیم در شانه دارد که تفاوت این مشکل با سایر علل درد شانه را توضیح می‌دهد.
بیماری‌های التهابی
برخی بیماری‌های التهابی مفاصل نیز ممکن است احتمال التهاب بورس را افزایش دهند. در این شرایط درمان فقط نباید روی شانه متمرکز باشد و بیماری زمینهای نیز باید بررسی شود.
چه افرادی بیشتر در معرض بورسیت شانه هستند؟
افرادی که شغل یا ورزش آنها شامل حرکت‌های تکراری دست بالای سر است، بیشتر در معرض دردهای سابآکرومیال و التهاب بورس قرار دارند. همچنین تغییر ناگهانی حجم تمرین، ضعف عضلات شانه و کتف، سابقه آسیب شانه و برخی مشکلات التهابی میتوانند در ایجاد علائم نقش داشته باشند.
این موضوع به معنی آن نیست که هر فردی که کار سنگین انجام می‌دهد حتماً دچار بورسیت میشود. معمولاً ترکیبی از میزان بار، ظرفیت بافت‌ها، نحوه حرکت و شرایط فرد در ایجاد درد نقش دارد.
تفاوت بورسیت شانه با تاندونیت روتاتور کاف چیست؟
تشخیص بورسیت از تاندینوپاتی روتاتور کاف فقط بر اساس علائم همیشه آسان نیست، زیرا هر دو میتوانند هنگام بالا بردن دست یا خوابیدن روی شانه درد ایجاد کنند و حتی همزمان وجود داشته باشند.
| مشکل | ویژگی احتمالی |
|---|---|
| بورسیت شانه | التهاب و تحریک بورس، معمولاً همراه با درد سابآکرومیال |
| تاندینوپاتی روتاتور کاف | درگیری یک یا چند تاندون روتاتور کاف و درد وابسته به بار |
| پارگی روتاتور کاف | ممکن است علاوه بر درد با ضعف قابل توجه نیز همراه باشد |
| شانه یخ‌زده | محدودیت واضح دامنه حرکت فعال و غیرفعال شانه |
| تاندونیت کلسیفیک | وجود رسوب کلسیم در تاندون؛ گاهی با درد شدید و ناگهانی |
به همین دلیل اگر درد شانه ادامه‌دار است، تشخیص دقیق توسط پزشک یا فیزیوتراپیست از خوددرمانی بر اساس علائم اینترنتی مطمئن‌تر است.
تفاوت بورسیت شانه و شانه یخ‌زده
یکی از اشتباهات رایج، یکی دانستن بورسیت با شانه یخ‌زده است. در بورسیت، حرکت شانه بیشتر به علت درد محدود میشود و ممکن است بعضی جهت‌ها نسبتاً آزاد باشند. اما در شانه یخ‌زده معمولاً محدودیت قابل توجهی در چند جهت حرکتی ایجاد میشود و حتی حرکت دادن شانه توسط فرد دیگری نیز محدود است.
برای مطالعه سایر مشکلات این مفصل می‌توانید بخش آسیبهای شانه در سایت نیرا را ببینید.
بورسیت شانه چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص معمولاً با بررسی سابقه علائم و معاینه بالینی آغاز میشود. متخصص ممکن است دامنه حرکت شانه، قدرت عضلات، محل درد، حساسیت و واکنش شانه به حرکات مختلف را بررسی کند.
هیچ تست حرکتی منفردی به تنهایی نمی‌تواند تمام موارد بورسیت را با قطعیت تشخیص دهد. هدف معاینه این است که مشخص شود درد احتمالاً از چه ساختاری ناشی میشود و آیا مشکلاتی مانند پارگی روتاتور کاف، شانه یخ‌زده، آرتروز، تاندونیت کلسیفیک یا درد ارجاعی از گردن نیز مطرح هستند یا خیر.
آیا برای بورسیت شانه MRI لازم است؟
همه بیماران به MRI نیاز ندارند. در بسیاری از موارد، شرح حال و معاینه اطلاعات کافی برای شروع درمان محافظهکارانه فراهم میکند.
در شرایط خاص ممکن است پزشک تصویربرداری درخواست کند:
- رادیوگرافی: برای بررسی استخوان، آرتروز، خار استخوانی یا رسوبات کلسیفیک.
- سونوگرافی: برای مشاهده بورس و بعضی ساختارهای تاندونی.
- MRI: در صورت شک به آسیبهای مهم‌تر تاندون‌ها یا زمانی که تشخیص نیاز به بررسی تکمیلی دارد.
درمان بورسیت شانه چگونه انجام میشود؟
درمان به علت ایجاد درد، شدت علائم، مدت زمان درگیری و یافته‌های معاینه بستگی دارد. در بسیاری از موارد درمان غیرجراحی اولین انتخاب است.
1. اصلاح فعالیت به جای بی‌حرکتی کامل
اگر حرکت یا فعالیت خاصی درد را به‌طور قابل توجه افزایش می‌دهد، ممکن است لازم باشد موقتاً حجم یا روش انجام آن تغییر کند. با این حال، بیحرکت نگه داشتن طولانیمدت شانه معمولاً انتخاب مناسبی نیست؛ زیرا میتواند باعث کاهش قدرت و خشکی شود.
هدف این است که بار واردشده به شانه تا حد قابل تحمل کاهش پیدا کند و سپس حرکت و فعالیت به‌تدریج افزایش یابد.
2. استفاده از سرما در مرحله دردناک
در بعضی افراد استفاده کوتاه‌مدت از کمپرس سرد میتواند درد را کاهش دهد. یخ نباید مستقیماً روی پوست قرار گیرد.
3. دارو
داروهای مسکن یا ضدالتهاب ممکن است در بعضی بیماران استفاده شوند، اما انتخاب دارو، مقدار و مدت مصرف باید متناسب با شرایط فرد و با نظر پزشک یا داروساز باشد؛ مخصوصاً در افرادی که بیماری زمینهای یا داروهای دیگری مصرف می‌کنند.
4. فیزیوتراپی بورسیت شانه
فیزیوتراپی بورسیت شانه فقط به استفاده از دستگاه محدود نیست. برنامه درمانی میتواند شامل ارزیابی حرکت شانه و کتف، اصلاح عوامل تشدیدکننده، تمرین درمانی و بازگشت تدریجی به فعالیت باشد.
هدف‌های اصلی فیزیوتراپی عبارت‌اند از:
- کاهش درد و تحریک‌پذیری شانه
- حفظ یا افزایش دامنه حرکتی مناسب
- تقویت تدریجی عضلات روتاتور کاف
- بهبود کنترل عضلات کتف
- اصلاح الگوی حرکت در صورت نیاز
- افزایش تحمل شانه برای فعالیتهای روزانه، کاری یا ورزشی
- کاهش احتمال بازگشت علائم
برنامه تمرینی باید متناسب با شرایط بیمار تنظیم شود؛ زیرا یک تمرین که برای فردی مناسب است ممکن است در مرحله حاد برای فرد دیگری درد را تشدید کند.
فیزیوتراپی بورسیت شانه چگونه انجام میشود؟
پس از ارزیابی اولیه، درمان معمولاً مرحله‌ای پیش می‌رود.
مرحله اول: کنترل درد و اصلاح فعالیت
در این مرحله فعالیت‌هایی که فشار زیادی به شانه وارد می‌کنند شناسایی میشوند. فیزیوتراپیست ممکن است نحوه خوابیدن، کار کردن، بلند کردن وسایل یا انجام تمرینات ورزشی را اصلاح کند.
مرحله دوم: بازیابی حرکت
اگر شانه به علت درد یا کاهش فعالیت دچار محدودیت شده باشد، تمرین‌های کنترل‌شده برای حفظ یا افزایش دامنه حرکتی استفاده میشوند.
مرحله سوم: تقویت روتاتور کاف و عضلات کتف
با کاهش حساسیت شانه، تمرینات مقاومتی به‌تدریج شروع یا سنگین‌تر میشوند. هدف این است که عضلات بتوانند بار فعالیتهای روزانه و ورزشی را بهتر تحمل کنند.
مرحله چهارم: بازگشت به کار یا ورزش
در مرحله آخر، تمرین‌ها باید به فعالیت واقعی بیمار نزدیک شوند. برای مثال برنامه یک شناگر، کارمند، ورزشکار پرتابی یا فردی که شغل فیزیکی دارد یکسان نیست.
آیا ورزش برای بورسیت شانه مفید است؟
در بسیاری از بیماران، تمرین مناسب بخش مهمی از درمان است. اما عبارت «ورزش برای بورسیت شانه» به معنی انجام یک مجموعه تمرین ثابت برای همه افراد نیست.
تمرینات ممکن است بر این موارد متمرکز باشند:
- حرکات ملایم دامنه حرکتی
- حرکات کنترل‌شده کتف
- تقویت تدریجی روتاتور کاف
- تقویت عضلات اطراف شانه و پشت
- افزایش تدریجی تحمل فعالیت بالای سر
اگر یک تمرین باعث درد شدید، افزایش واضح علائم یا باقی ماندن درد برای مدت طولانی بعد از تمرین شود، باید شدت یا نوع آن دوباره بررسی شود.
حرکات ورزشی برای بهبود عارضه بورسیت شانه
1- تمرین اول:
به حالت چهار دست و پا روی کف دست‌ها و زانوهایتان قرار بگیرید. با فشاری که به کف دستان خود وارد می‌کنید باسنتان را به سمت بالا ببرید. سعی کنید فشار وزن خود را به طور یکنواخت روی دست و پاهایتان تقسیم کنید و در عین حال خم ملایمی در زانوهای خود داشته باشید. ستون فقرات را مستقیم نگه داشته، سر خود را به سمت پاهای خود بکشید به گونه‌ای که شانه‌هایتان از بالای سرتان خم شده باشند.
حداکثر تا ۱ دقیقه در این حالت باقی بمانید.
2- دوم:
به حالت چهار دست و پا قرار گرفته، انگشتان شست پای خود را کنار هم جمع کرده و زانوهای خود را کمی بیشتر از عرض باسن از هم باز کنید.
باسن خود را به سمت پشت پاشنه پاهای خود پایین برده و بازوهای خود را در مقابل خود بکشید، اجازه دهید تا وزن قفسه سینه‌تان به سمت زمین بیفتد، و ستون فقرات و شانه‌های خود را رها کنید.
حداکثر تا ۵ دقیقه در این حالت بمانید.
3- سوم:
در حالت چهار دست و پا قرار بگیرید. دست راست خود را به سمت سقف بلند کنید در حالی که کف دستتان را از بدنتان دور می‌کنید.
حال بازویتان را پایین آورده و زیر قفسه سینه و بالای سمت چپ بدنتان رد کنید، کف دست باید رو به بالا باشد.
شانه و بازوی راست خود را فعال نگه دارید تا از سقوط ناگهانی آن جلوگیری کنید، برای حمایت از خود دست چپتان را روی زمین نگه دارید، و آن را به سمت سقف بلند کنید و یا به سمت داخل ران راست خود بکشید.
حداکثر تا ۳۰ ثانیه در این موقعیت باقی بمانید.
قبل از تکرار این کشش برای سمت چپ، با انجام حرکت کودک بدنتان را ریلکس کنید.
نکته: اگر انجام هر یک از این حرکات باعث افزایش قابل توجه درد شانه شد، تمرین را متوقف کنید. وجود مشکلاتی مانند پارگی روتاتور کاف، شانه یخ‌زده یا آسیب حاد ممکن است نوع تمرین مناسب را تغییر دهد.
آیا تزریق کورتون برای بورسیت شانه لازم است؟
در بعضی بیماران که درد با روش‌های اولیه کنترل نشده است، پزشک ممکن است تزریق کورتیکواستروئید را در نظر بگیرد. تزریق میتواند در برخی افراد درد و التهاب را برای مدتی کاهش دهد، اما جایگزین اصلاح عوامل زمینهای و بازتوانی عملکرد شانه نیست.
تصمیم درباره تزریق باید با توجه به تشخیص، شرایط بیمار و مزایا و محدودیت‌های آن گرفته شود.
آیا بورسیت شانه به جراحی نیاز دارد؟
جراحی برای بورسیت ساده شانه معمولاً اولین درمان نیست. بسیاری از موارد با مدیریت فعالیت، درمان‌های محافظهکارانه و فیزیوتراپی کنترل میشوند.
در موارد مقاوم یا زمانی که آسیب ساختاری دیگری در شانه وجود دارد، متخصص ممکن است بررسی‌های بیشتری انجام دهد و درباره سایر گزینه‌های درمانی تصمیم بگیرد.
درمان خانگی بورسیت شانه
اگر علائم خفیف باشند و آسیب جدی مطرح نباشد، برخی اقدامات میتوانند به کنترل درد کمک کنند:
- کاهش موقت فعالیتهای بسیار دردناک
- پرهیز از خوابیدن مستقیم روی شانه دردناک
- استفاده کوتاه‌مدت از سرما در صورت مفید بودن
- حفظ حرکت شانه در محدوده قابل تحمل
- بازگشت تدریجی به فعالیت به جای استراحت طولانیمدت
اگر درد ادامه پیدا کند یا عملکرد دست مختل شود، بهتر است علت آن ارزیابی شود؛ زیرا همه دردهای شانه ناشی از بورسیت نیستند.
برای بورسیت شانه چگونه بخوابیم؟
خوابیدن مستقیم روی شانه دردناک معمولاً علائم را تشدید میکند. خوابیدن روی سمت مقابل یا به پشت برای بعضی بیماران راحت‌تر است. قرار دادن بالش برای حمایت از بازو نیز میتواند از قرار گرفتن طولانی شانه در وضعیت ناراحت‌کننده جلوگیری کند.
بورسیت شانه چقدر طول می‌کشد؟
مدت بهبود برای همه افراد یکسان نیست. شدت التهاب، مدت زمان وجود علائم، وضعیت تاندون‌های شانه، نوع فعالیت فرد و میزان پایبندی به برنامه بازتوانی میتوانند روی روند بهبود اثر بگذارند.
برخی موارد خفیف طی چند هفته بهتر میشوند، اما دردهای طولانیمدت یا همراه با درگیری تاندون ممکن است به دوره بازتوانی طولانی‌تری نیاز داشته باشند. بنابراین تعیین یک زمان ثابت برای تمام بیماران دقیق نیست.
چه زمانی درد شانه نیاز به بررسی سریع پزشکی دارد؟
اگر یکی از شرایط زیر وجود دارد، ارزیابی پزشکی را به تعویق نیندازید:
- تب همراه با قرمزی، گرمی یا تورم واضح شانه
- درد شدید پس از ضربه یا زمین خوردن
- ناتوانی ناگهانی در بالا آوردن بازو
- ضعف قابل توجهی که ناگهان ایجاد شده است
- تورم یا تغییر رنگ واضح
- دردی که با مراقبت اولیه بهتر نمی‌شود یا رو به تشدید است
این علائم ممکن است نیازمند بررسی مشکلاتی غیر از یک بورسیت ساده باشند.
چگونه از بازگشت بورسیت شانه جلوگیری کنیم؟
پیشگیری همیشه ممکن نیست، اما می‌توان بعضی عوامل قابل کنترل را مدیریت کرد:
- افزایش تدریجی شدت تمرین یا کار
- اجتناب از افزایش ناگهانی فعالیتهای بالای سر
- تقویت مناسب عضلات شانه و کتف
- استراحت کافی بین فعالیتهای سنگین
- اصلاح روش انجام کارهای تکراری
- بی‌توجه نبودن به درد مداوم شانه
فیزیوتراپی بورسیت شانه در شرق تهران و نارمک
اگر درد شانه هنگام بالا بردن دست، خوابیدن یا فعالیتهای روزمره ادامه‌دار شده است، ابتدا باید مشخص شود منشأ درد بورس، تاندون‌های روتاتور کاف، مفصل شانه یا ساختار دیگری است.
در کلینیک فیزیوتراپی نیرا در نارمک و شرق تهران برنامه درمانی پس از ارزیابی شرایط بیمار تنظیم میشود و بسته به یافته‌های معاینه میتواند شامل تمرین درمانی، بازآموزی حرکت، تقویت تدریجی و سایر روش‌های فیزیوتراپی باشد.
هدف درمان فقط کاهش موقت درد نیست؛ بلکه بازگشت ایمن شانه به فعالیتهای روزانه و کاهش احتمال تکرار مشکل اهمیت دارد.
جمع‌بندی
بورسیت شانه التهاب یکی از بورس‌های اطراف شانه است که اغلب با درد هنگام بالا بردن دست، خوابیدن روی شانه و انجام فعالیتهای روزانه همراه میشود. علائم آن میتواند بسیار شبیه مشکلات روتاتور کاف، شانه یخ‌زده و رسوب کلسیم باشد؛ بنابراین تشخیص صحیح قبل از انتخاب درمان اهمیت دارد.
در بسیاری از موارد، درمان غیرجراحی شامل اصلاح فعالیت، حفظ حرکت مناسب و یک برنامه مرحله‌ای فیزیوتراپی برای تقویت شانه و بازگشت به فعالیت است. برای مشاهده سایر مطالب مرتبط نیز می‌توانید به مقالات آسیبهای شانه فیزیوتراپی نیرا مراجعه کنید.